With the Pectra upgrade rolling out this March, Ethereum is delivering a suite of under-the-hood improvements designed to make your on-chain experience faster, cheaper, and more flexible. Here’s what you, as an end user, can expect:

1. Faster Transactions

• Higher Throughput (EIP-7691): Pectra bumps up the number of transactions the network can process in each block. What you’ll notice: shorter waiting times for your transfers and smart-contract interactions, even when network demand spikes.

• Dynamic Data Capacity (EIP-7742): Blocks can now automatically adjust how much data they carry (“blobs”), ensuring Layer-2 rollups and dApps have the bandwidth they need without clogging the main chain.

2. Lower Fees

• Optimized Gas Usage (EIP-7691 & EIP-7742): Improved data storage and handling mean each operation consumes less gas. The result? Routine actions like swapping tokens, sending ETH, or interacting with DeFi protocols cost you noticeably less.

• Blob Scaling (EIP-7691): By doubling the blob limit per block, Pectra keeps gas prices more stable—even during high-traffic periods, you’re less likely to be priced out.

3. Smarter, More Flexible Accounts

• Account Abstraction (EIP-7702): You’ll be able to turn your wallet address into a “smart account” on the fly. This unlocks features like batching multiple transactions into one, or paying fees with tokens other than ETH, making complex workflows feel as simple as a single click.

• Simplified Onboarding: New users can experience wallet interactions without wrestling with paying gas in ETH—improving accessibility for non-crypto natives.

4. Streamlined Staking and Security

• Larger Validator Stakes (EIP-7251): For those running a validator, the cap jumps from 32 ETH to 2,048 ETH. Fewer but more powerful validators mean the network runs leaner and more efficiently.

• On-Chain Validator Processing (EIP-6110): Setting up a new validator is now quicker and more secure, as deposit handling moves onto Ethereum’s consensus layer.

• Smart-Contract Withdrawals (EIP-7002): Staking services and pools can automate withdrawals via contracts, giving you greater control and reducing operational delays.

Bottom Line:
Whether you’re a DeFi trader frustrated by high fees, a dApp developer chasing low-latency performance, or a newcomer intimidated by gas management, Pectra brings real-world benefits today—and lays the groundwork for even bolder innovations tomorrow. Expect smoother transactions, friendlier wallets, and a more robust Ethereum that’s ready to scale alongside your ambitions.

However, after being elected, he began making exciting statements about the world of crypto and blockchain. From the U.S. holding Bitcoin reserves to promises of making the country the capital of cryptocurrencies, we witnessed astonishing developments.

These events were seen as strong signs of a crypto market surge and the beginning of a golden age. But did it really happen? Let’s take a closer look:

• Meme token trading platforms (Pumpfun, Moonshot, Virtuals (AI agents)) were already heavily exploiting liquidity, creating a gambling-like atmosphere that led to both quick profits and significant losses.

• Following Trump’s statements, this "casino" saw an all-time high in transaction volume.

• Then, a meme token was listed: OfficialTrump Token. Like its predecessors, we initially dismissed it as just another scam. Even I personally labeled it a fraud. Given the strict regulations and interventions by the SEC (U.S. Securities and Exchange Commission), it seemed unbelievable that Trump himself would bypass this authority and launch a MEME token.

• But Trump didn’t stop there—he even announced it on X (formerly Twitter). Unbelievable!

• The token’s market cap exceeded $15 billion, and its unit price soared to $73.

• The craze reached such levels that over 200,000 people reportedly bought the token with their credit cards. This process, known as "Onramp" (off-chain credit card purchases), had been a long-standing dream for the crypto world.

• Even my friends, who had little or no interest in crypto, started calling me to ask how they could buy it.

• As the token price began to drop, another surprise emerged: MELANIA Token! Yes, you heard it right. If Trump could do it, why would the First Lady stay behind?

• The same frenzy started for MELANIA Token. Although it didn’t reach the same peak as Trump Token, it still experienced a large trading volume before inevitably declining.

• Then, yesterday, South America joined the game. According to a report from Uzmancoin, Argentine President Javier Milei launched a token called LIBRA (Bloomberg).

• LIBRA, too, reached significant trading volumes, only to experience a sharp decline shortly after.

The Outcome:

• Those who had inside information and bought early sold their tokens at peak prices, making millions—if not billions—of dollars. And, of course, the biggest winners were the presidents and their spouses themselves.

• While the crypto market was expecting a new influx of liquidity thanks to Trump, our "Blonde Hurricane" and his wife took what little liquidity remained and vanished. The Argentine president, it seems, scraped up the leftovers.

• While this may sound like a bad joke, the reality is that the crypto world was scammed at the presidential level. But is it over? No, we’re just getting started!

• Many other world leaders and influential political figures will undoubtedly follow the same path.

• The crypto community's plan to "invite the fox into the henhouse and make it grand" has, unsurprisingly, backfired.

Will this destroy the crypto industry? I don’t think so. It will merely filter out scammers and speculative gamblers. Meanwhile, projects that genuinely strive for utility and adoption, though struggling today, will eventually emerge stronger and more successful in the near future.

I have compiled this article based on Kemal Ersin's tweet in Turkish and my own adventure in developing Microservices-based applications with Ruby(RoR). Of course, I also used the AI model to make it more readable.
Kemal Ersin’s Tweet

Developers are increasingly drawn to working with AI-powered tools. While this new technology is undoubtedly exciting, it also comes with its challenges and learning curves. This article, based on the experience of developing an application with Cursor AI, explores the advantages, disadvantages, and practical uses of AI-powered tools. It also provides recommendations for effectively using AI in complex projects.

Why AI-Powered Development?

Software development is often a mentally and time-intensive process. For solo developers, managing both project oversight and technical details can be overwhelming. In this context, AI-powered tools offer a significant opportunity to ease the difficulty of getting started and to guide through complex processes.

Tools like Cursor AI can streamline various stages of software development, such as data collection, modeling, API creation, and user interface design. However, achieving optimal results with these tools requires a well-defined strategy.

Using Cursor AI: Getting Started

Cursor AI’s Composer/Agent mode provides developers with the ability to build applications from scratch. However, there are key points to keep in mind during this process:

1. Defining Project Layers:

   • Design your application using a modular approach. For instance, create separate layers for data collection, API, and user interface. Treating each layer as an independent project helps prevent AI from losing context.

2. Effective Communication:

   • AI models perform best with clear and specific instructions. Use logical and detailed expressions when writing code or providing scenarios.

3. Staying Focused:

   • Avoid unnecessary conversations. When working with Cursor AI, asking directly about code and project-related queries yields more productive results.

Application Example: Personal Budget Management Application

In the process of developing a personal budget management application with Cursor AI, the following steps were taken:

1. Data Collection:

   • Modules were created to record users' income and expenses. Cursor AI analyzed this data structure and designed a MySQL database schema categorized by user inputs.

2. Backend Development:

   • A Node.js API was written to integrate with the database. The API was structured to manage income and expenses, generate monthly budget reports, and set monthly spending limits. Cursor AI also prepared a Swagger-based API documentation during this process.

3. Frontend Development:

   • A React + Tailwind interface was built to allow users to track their budget goals. This interface included visualizations of expenditures and was designed for a user-friendly experience. Cursor AI contributed with design suggestions as well.

Challenges and Solutions

1. Losing Focus:

   • Cursor AI can lose context in long conversations. Starting a new session and asking the AI to reanalyze the project from scratch can be an effective solution.

2. Inconsistencies in Code Quality:

   • Regularly review the codebase and make corrections when necessary. Accepting AI-generated code as-is without evaluating it can lead to inefficiencies.

3. Algorithm Development Difficulties:

   • AI may struggle with complex algorithms. In such cases, provide detailed explanations of how the algorithm should work and be prepared to intervene manually if needed.

4. AI “Personality Shifts”:

   • In long conversations, the AI model might provide inconsistent responses or forget previous contexts. To mitigate this, periodically clear the session history and reestablish context.

Practical Tips

1. Break Projects into Modules:

   • Instead of attempting the entire project in one session, work on small modules. This helps maintain context and makes the process more manageable.

2. Provide Detailed Guidance:

   • Explain your desired outcome in detail. Offering a clear framework for the AI to write code ensures more consistent outputs.

3. Review the Code:

   • Always review AI-generated code and make adjustments if necessary. This improves code quality and reduces errors.

4. Refresh Conversations:

   • If you notice the model providing inconsistent responses, don’t hesitate to start a new conversation. Clearing the complexity of older sessions can make the AI more effective.

5. Manage Costs and Resources:

   • Use Cursor AI’s premium request limits judiciously. Avoid asking the AI to execute trivial tasks like terminal commands, and reserve requests for critical operations.

Conclusion

Cursor AI is a powerful tool for rapidly and effectively developing the core components of an application. However, success depends on how well you guide the AI and maintain control over the process. While it reduces the initial burden in simple projects, complex projects require detailed planning and management skills.

AI-powered development can be an invaluable aid for developers. However, without understanding the tool’s limits and methods, and without managing expectations, it can be challenging to fully leverage its potential. Before starting with Cursor AI, remember to stay open to learning and discovery throughout the process.

The emergence of Bitcoin in 2009 promised financial freedom and decentralization, capturing the imagination of individual investors. Over time, however, this idealism gave way to commercial interests and the pursuit of quick profits. By 2023-2024, the widespread trading of meme tokens had fundamentally reshaped individual crypto investing, turning many retail investors into the equivalent of slot machine players. To understand this shift, we need to examine its key phases and examples.

1. The Birth of Bitcoin and the Era of Idealism

Bitcoin’s inception symbolized the vision of a financial system free from central authorities. However, this vision gradually attracted professional investors and institutional players, such as Venture Capitalists (VCs). Andreessen Horowitz, for example, became a notable VC firm heavily investing in blockchain projects from 2017 onwards. Such investments often handed control of decentralized projects to "whales," or large capital holders.

VCs typically employed a strategy of inflating token value over time and exiting at the peak, leaving the community (retail investors) to serve as a source of liquidity. The DeFi boom of 2020 exemplified this model, where VCs invested early, rode the wave of retail enthusiasm, and exited once prices soared, leaving latecomers with significant losses.

2. The Meme Token Era: Fast Trades, Faster Exits

By 2023-2024, the long-term manipulation strategies of VCs gave way to meme token projects, where developers directly and swiftly exited by dumping on their communities. Starting with Dogecoin and gaining momentum with Shiba Inu, the meme token trend evolved into a frenzy, fueled by the allure of rapid profits.

Pepe Coin Example: Launched in 2023, Pepe Coin skyrocketed within weeks. However, this meteoric rise was underpinned by developers dumping their massive token holdings at the peak, executing what is known as a "rug pull." Retail investors faced devastating losses as a result.

Meme tokens capitalize on their volatility and social media-driven hype to attract retail investors. For developers, this offers an opportunity for short-term profits through direct sales to the community, without the need for long-term narratives or technological promises that VCs typically rely on.

3. Slot Machine Syndrome: The Psychological Trap

The role of retail investors in this transformation is particularly striking. During the ICO boom of 2017, many invested in projects under the belief they were backing "the future of technology." Over time, however, their ability to conduct technical or fundamental analysis proved insufficient. Meme tokens, with their high-speed trading cycles, drew retail investors into a mindset akin to gambling.

• The Slot Machine Effect: Meme token trading feels eerily similar to playing a slot machine. Investors buy tokens in the hope of a quick price surge, only to double down on their losses when prices drop. This behavior mirrors the gambler’s fallacy of "chasing losses" to recover what was lost, often leading to greater financial harm.

Social media amplifies this psychological dynamic. Every new meme token is marketed as "the next Dogecoin," fueling fear of missing out (FOMO) among investors eager not to repeat past mistakes. The result is often a cycle of rash decisions and significant losses.

4. Weaknesses in Fundamental Analysis

Analyzing meme tokens is far more challenging than traditional cryptocurrencies or tokens because:

• Teams behind these projects are often anonymous.

• Most projects lack real technology or utility.

• Price movements are driven almost entirely by social media buzz rather than intrinsic value.

Even with traditional coins, retail investors often struggle to conduct sound fundamental analysis. With meme tokens, where metrics are almost entirely speculative, their ability to make informed decisions is further diminished. This environment transforms retail investors from rational participants into impulsive gamblers.

Conclusion: From Freedom to Gambling

The promise of decentralization and financial freedom at Bitcoin’s birth has drifted far from reach for most retail investors. The combination of VC-driven long-term strategies and meme token developers’ short-term exits has turned the crypto market into a "casino" for individual participants.

This evolution underscores the lack of financial literacy among retail investors and their appetite for quick gains. What began as a journey toward financial sovereignty has, for many, become a high-risk game of chance. Understanding this shift from Bitcoin’s idealistic early days to today’s meme token frenzy provides valuable insights into the psychological and economic dynamics of modern crypto investing.

Chapter 1: A Revolution Born from Crisis (2008 - 2011)

2008 – Loss of Trust from the Financial Crisis and the Emergence of Satoshi

2008 marked one of the biggest crises in the global financial system. Beginning with the collapse of Lehman Brothers, followed by state bailouts and bankruptcies, this crisis led society to question trust in financial institutions. Shortly after, a white paper published by a person using the pseudonym “Satoshi Nakamoto” gained attention: "Bitcoin: A Peer-to-Peer Electronic Cash System".

In this document, Nakamoto introduced blockchain technology, which enables users to transact directly, eliminating intermediaries. Bitcoin’s core principle was to establish a transparent, decentralized financial system that did not rely on central authorities (source: Nakamoto White Paper).

2009 – The Birth of Bitcoin and the Genesis Block

In January 2009, the first block of Bitcoin, known as the Genesis Block, was mined, and the first transaction on the blockchain took place. This milestone not only created a digital currency but also marked the beginning of a new technology and social movement. Satoshi left a telling message in the Genesis Block: “The Times 03/Jan/2009 Chancellor on brink of second bailout for banks,” signaling Bitcoin’s vision of financial independence and freedom.

Chapter 2: Early Experiments and Public Interest (2010 - 2014)

2010 – The First Commercial Use of Bitcoin: Pizza Day

In May 2010, a programmer named Laszlo Hanyecz purchased two pizzas for 10,000 BTC. Known today as “Bitcoin Pizza Day,” this event became the first recorded commercial use of Bitcoin, demonstrating its potential to create value in the real world.

2011 – The Rise of Altcoins and the Dark Side of Cryptocurrencies

With Bitcoin’s rising popularity, alternative cryptocurrencies (altcoins) such as Litecoin began to emerge. Each altcoin sought to address or improve upon an issue Bitcoin could not solve. In the same year, Bitcoin’s anonymity also gained notoriety with Silk Road (an online black market on the dark web), which led to discussions on the potential misuse of cryptocurrency for illegal transactions and highlighted the implications of anonymity in cryptocurrency.

Chapter 3: Smart Contracts and New Horizons for Blockchain (2013 - 2017)

2013 – The Birth of Ethereum and the Vision for Smart Contracts

As the potential of blockchain technology expanded beyond financial transactions, Vitalik Buterin began developing a new platform called Ethereum. Ethereum’s goal was not just to enable value transfer but also to provide a system capable of programmable, conditional transactions. Through smart contracts, users could create automated pieces of code that executed without needing trust, facilitating direct and secure transactions.

2017 – The ICO Boom and the Mainstream Entry of Cryptocurrencies

The year 2017 saw an explosion of ICOs (Initial Coin Offerings). ICOs allowed projects to raise funds by issuing their own tokens on the Ethereum network. Many new projects raised millions through ICOs, leading to an innovation and investment frenzy. However, the increase in scams and project failures during this period drew regulatory attention to the crypto space.

Chapter 4: The Crypto Winter and the Rise of Decentralized Finance (2018 - 2020)

2018 – The Crypto Winter: A Major Decline

Following the rapid rise in 2017, a significant market downturn occurred in 2018. Bitcoin and many altcoins lost a large portion of their market value, and many projects struggled to survive in what came to be known as the “Crypto Winter.” Projects that endured this period were often those with solid foundations that provided real value to their users.

2019 – The Rise of the DeFi Movement

In 2019, decentralized finance (DeFi) applications gained popularity. DeFi projects offered an alternative to traditional finance by eliminating the need for financial intermediaries, allowing users to lend, borrow, invest, and even insure without intermediaries. This innovation provided a direct alternative to the traditional financial system and expanded the potential applications of blockchain technology.

Chapter 5: The Rise of NFTs and the Vision of Web 3.0 (2021 - Present)

2021 – The NFT Boom and the Redefinition of Digital Ownership

2021 became the year when NFTs (Non-Fungible Tokens) gained widespread attention. Artists, musicians, and content creators began selling digital works as NFTs on the blockchain. This shift symbolized a redefinition of digital ownership, transforming it into a unique, authenticated form of property. NFTs also found applications in digital gaming, collectibles, and virtual real estate.

The Popularity of Web 3.0 and the Vision for a Decentralized Internet

Web 3.0 emerged with a vision of decentralizing the internet, securing user data, and allowing individuals to safeguard their digital identities. This version of blockchain, accelerated by decentralized applications (dApps) and decentralized identities (DID), aimed to give users more control and ownership over their data on the internet.

2022 and Beyond – The Metaverse, DAOs, and Central Bank Digital Currencies (CBDC)

Starting in 2022, the metaverse concept and decentralized autonomous organizations (DAOs) took center stage. Blockchain blurred the boundaries between the digital and physical worlds, creating a new economy in virtual spaces. Many nations began exploring central bank digital currencies (CBDCs) to promote the global adoption of blockchain-based financial systems.

Conclusion

The evolution of cryptocurrencies and blockchain technology began with fundamental values like financial freedom, data ownership, and user control. This technology has the potential not only to transform financial systems but also to reshape the foundations of the internet and the digital economy. Web 3.0’s broader vision for a decentralized internet positions it to redefine digital life in the future.

Bölüm 1: Krizden Doğan Devrim (2008 - 2011)

2008 – Finansal Çöküşün Getirdiği Güvensizlik ve Satoshi’nin Ortaya Çıkışı

2008, dünya finans sisteminin en büyük krizlerinden birine sahne oldu. Lehman Brothers’ın iflasıyla başlayan, devlet kurtarmaları ve iflaslarla devam eden bu kriz, toplumu finansal sistemlere duyulan güvenin sorgulanmasına itti. Krizden kısa süre sonra, “Satoshi Nakamoto” takma adlı bir kişinin yayımladığı beyaz kitap dikkat çekti: “Bitcoin: Eşten Eşe Elektronik Nakit Sistemi” (Bitcoin: A Peer-to-Peer Electronic Cash System).

Bu belgede Nakamoto, aracıları ortadan kaldırarak kullanıcıların doğrudan işlem yapmasını sağlayan blockchain teknolojisini tanıttı. Bitcoin’in temel amacı, merkezi otoritelere olan güven ihtiyacını ortadan kaldırmak, şeffaf ve merkeziyetsiz bir finansal sistem kurmaktı (kaynak: Nakamoto White Paper).

2009 – Bitcoin’in Doğuşu ve Genesis Block

Ocak 2009’da Bitcoin’in ilk bloku (Genesis Block) kazıldı ve blockchain üzerinde ilk işlem gerçekleşti. Bu başlangıç, yalnızca dijital bir para yaratmakla kalmadı, aynı zamanda yeni bir teknolojinin ve toplumsal hareketin de doğuşu oldu. Satoshi, Genesis Block’ta krizle ilgili anlamlı bir mesaj bıraktı: “The Times 03/Jan/2009 Chancellor on brink of second bailout for banks” (İngiltere Şansölyesi ikinci banka kurtarma planının eşiğinde). Bu mesaj, Bitcoin’in finansal bağımsızlık ve özgürlük vizyonunu simgeliyordu.

Bölüm 2: İlk Denemeler ve Toplumsal İlgi (2010 - 2014)

2010 – Bitcoin’in Ticari Kullanımı: Pizza Günü

Mayıs 2010’da Laszlo Hanyecz adındaki bir programcı, 10.000 BTC karşılığında iki pizza satın aldı. Bugün “Bitcoin Pizza Günü” olarak anılan bu olay, Bitcoin’in ilk ticari kullanımı olarak tarihe geçti ve Bitcoin’in gerçek dünyada değer yaratabileceğini gösterdi.

2011 – Altcoinlerin Ortaya Çıkışı ve Kriptoparaların Karanlık Tarafı

Bitcoin'in popülerleşmesiyle birlikte, Litecoin gibi alternatif kripto paralar (altcoinler) ortaya çıkmaya başladı. Her altcoin, Bitcoin’in çözmediği bir sorunu çözmeyi veya geliştirmeyi vaat ediyordu. Aynı yıl, Silk Road (karanlık ağ üzerinden yasa dışı ticaret yapılan bir site) sayesinde Bitcoin’in anonimliği, yasa dışı işlemler için kullanımıyla da gündeme geldi. Bu gelişme, kriptoparaların toplumda nasıl algılandığını etkiledi ve anonimlik konusunu tartışmaya açtı.

Bölüm 3: Akıllı Sözleşmeler ve Blockchain’in Yeni Ufukları (2013 - 2017)

2013 – Ethereum’un Doğuşu ve Akıllı Sözleşmeler Vizyonu

Blockchain teknolojisinin yeteneklerinin yalnızca finansal işlemlerle sınırlı olmadığı fark edildiğinde Vitalik Buterin, Ethereum adlı yeni bir platform geliştirmeye başladı. Ethereum’un amacı, yalnızca değer transferi değil, aynı zamanda programlanabilir, koşullu işlemler yapabilen bir sistem sağlamaktı. Akıllı sözleşmeler (smart contracts) sayesinde kullanıcılar, güvene ihtiyaç duymadan işlem yapabilen ve otomatik olarak çalışan kod parçacıkları oluşturabilecekti.

2017 – ICO Çılgınlığı ve Kripto Paraların Ana Akıma Girişi

2017 yılı, ICO’ların (Initial Coin Offering) patlama yaptığı bir yıl oldu. ICO’lar, projelerin Ethereum ağı üzerinde kendi tokenlerini piyasaya sürerek fon toplamasını sağlıyordu. Birçok yeni proje ICO’lar yoluyla milyonlarca dolar topladı; bu süreç hızla ilerleyen bir inovasyon ve yatırım çılgınlığına dönüştü. Ancak dolandırıcılık vakaları ve başarısız projelerin sayısındaki artış, kripto dünyasına yönelik regülatörlerin dikkatini çekmesine yol açtı.

Bölüm 4: Kripto Kışı ve Merkeziyetsiz Finansın Doğuşu (2018 - 2020)

2018 – Kripto Kışı: Büyük Düşüş

2017’deki hızlı yükselişin ardından, 2018’de büyük bir çöküş yaşandı. Bitcoin ve birçok altcoin, piyasa değerlerinin büyük bir kısmını kaybetti ve birçok proje “Kripto Kışı” olarak anılan bu dönemde ayakta kalmakta zorlandı. Bu süreçte, kullanıcılarına gerçek değer sunabilen ve sağlam temelleri olan projeler öne çıkmaya başladı.

2019 – DeFi Hareketinin Yükselişi

2019 yılı, merkeziyetsiz finans (DeFi) uygulamalarının popülerlik kazandığı bir yıl oldu. DeFi projeleri, finansal aracılara olan ihtiyacı ortadan kaldırarak kullanıcıların borç alıp vermesine, yatırım yapmasına ve hatta sigorta işlemleri yapmasına olanak tanıyordu. Bu gelişme, geleneksel finans sistemine doğrudan bir alternatif sundu ve blockchain teknolojisinin potansiyelini genişletti.

Bölüm 5: NFT’lerin Yükselişi ve Web 3.0 Vizyonu (2021 - Günümüz)

2021 – NFT’lerin Çılgınlığı ve Dijital Mülkiyetin Yeniden Tanımlanması

2021 yılı, NFT’lerin (Non-Fungible Tokens) geniş çapta ilgi gördüğü bir yıl oldu. Sanatçılar, müzisyenler ve içerik üreticileri, dijital eserlerini blockchain üzerinde temsil eden NFT’ler olarak satmaya başladılar. Bu durum, dijital mülkiyet kavramının köklü bir şekilde yeniden tanımlandığını gösteriyordu. NFT’ler ayrıca dijital oyunlar, koleksiyonlar ve sanal mülk gibi birçok alanda kendine yer buldu.

Web 3.0’ın Popülerliği ve Merkeziyetsiz İnternet Vizyonu

Web 3.0, internetin merkeziyetsizleşmesi, kullanıcı verilerinin daha güvenli bir şekilde saklanması ve bireylerin dijital kimliklerini koruyabilmesi vizyonunu taşıyordu. Blockchain teknolojisinin bu yeni versiyonu, merkeziyetsiz uygulamalar (dApps) ve merkeziyetsiz kimliklerin (DID) yaygınlaşmasıyla hız kazandı. Web 3.0, kullanıcıların internet üzerindeki verilerini sahiplenmesini ve daha fazla kontrol sahibi olmalarını hedefliyordu.

2022 ve Sonrası – Metaverse, DAO’lar ve Devlet Destekli Dijital Paralar (CBDC)

2022 yılı itibarıyla metaverse konsepti ve merkeziyetsiz otonom organizasyonlar (DAO’lar) gündeme damgasını vurdu. Blockchain teknolojisi, dijital dünya ile fiziksel dünya arasındaki sınırları bulanıklaştırarak sanal dünyada yeni bir ekonomi yaratıyordu. Devlet destekli dijital paralar (CBDC), blockchain tabanlı finansal sistemlerin küresel düzeyde benimsenmesini artırmak için birçok ülke tarafından değerlendirilmeye başlandı.

Sonuç

Kriptoparaların ve blockchain teknolojisinin evrimi, finansal özgürlük, veri sahipliği ve kullanıcı kontrolü gibi temel değerlerle başladı. Bu teknoloji, sadece finansal sistemleri değil, internetin ve dijital ekonominin yapı taşlarını da dönüştürme potansiyeline sahip. Web 3.0’ın getirdiği daha geniş merkeziyetsiz internet vizyonu, toplumun gelecekteki dijital yaşamını yeniden şekillendirmeye aday.

1. Project Evaluation

• Project Purpose and Vision: Understand the problem the project aims to solve, its objectives, and long-term vision. Does the project effectively address a specific issue?

• Whitepaper Analysis: Review the project's whitepaper, which outlines its technical details, roadmap, tokenomics, and technological infrastructure. The whitepaper provides insight into the project's true potential and innovation.

• Team and Advisors: Investigate the experience, past successes, and expertise of the team behind the project. The credibility of the advisors supporting the project also matters.

2. Technological Assessment

• Underlying Technology: Understand the technology behind the project (e.g., blockchain protocol used, scalability solutions, etc.) to evaluate if it is built on a solid technological foundation.

• Developer Activity: Examine the project's development activities on platforms like GitHub. Projects that are regularly updated and have an active developer community are generally more reliable.

• Security Audits: Check if the project's code, smart contracts, and platform have been audited by independent security firms. Review the audit reports for potential vulnerabilities.

3. Market and Competition Analysis

• Target Market: Evaluate the size of the market the project is targeting, the competitive landscape, and the market share it aims to capture. Also, consider the market's future growth potential.

• Competitors: Analyze similar projects and their market positions. What advantages and differentiators does the project have compared to its competitors?

4. Tokenomics and Financial Evaluation

• Token Distribution: Understand the tokenomics of the project, including how tokens are distributed, total supply, inflation rates, and token lock-up periods.

• Liquidity and Market Depth: Check where the token is traded and its liquidity. High liquidity makes it easier for investors to execute exit strategies.

• Investors and Partnerships: Research the funds, investors, and strategic partners involved with the project. Strong partnerships can enhance the project's credibility.

5. Regulation and Legal Status

• Legal Compliance: Ensure the project complies with regulations in the countries where it operates. Some jurisdictions have specific regulations for cryptocurrencies and Web 3.0 projects.

• Tax Obligations: Understand the tax implications of cryptocurrency investments in the country you plan to invest in. Tax regulations can significantly impact your investment returns.

6. Community and Social Media Analysis

• Community Engagement: Assess the project’s interaction with its community, the size of its user base, and the community's loyalty to the project. Platforms like Reddit, Twitter, and Telegram are useful for gauging community sentiment.

• Media Visibility: Look at the project's presence in the industry and mainstream media. Strong media coverage can boost the project’s visibility.

7. Risk Assessment

• Project Risks: Consider technological risks, market risks, liquidity risks, and regulatory risks when evaluating the project.

• Exit Strategy: Plan your exit strategy in advance, determining when and under what conditions you will divest your investment. This helps manage your risks effectively.

Conclusion

Thorough research before investing in cryptocurrency and Web 3.0 projects not only enhances potential returns but also minimizes risks. Every investment opportunity should be carefully analyzed and evaluated.

1. Proje İncelemesi

• Projenin Amacı ve Vizyonu: Projenin hangi sorunu çözdüğünü, hedeflerini ve uzun vadeli vizyonunu anlamak önemlidir. Proje, belirli bir sorunu etkili bir şekilde çözebiliyor mu?

• Beyaz Kitap (Whitepaper) Analizi: Projenin teknik detaylarını, yol haritasını, tokenomik yapısını ve teknoloji altyapısını açıklayan beyaz kitabı dikkatlice inceleyin. Beyaz kitap, projenin gerçek potansiyelini ve yenilikçi yönlerini gösterir.

• Takım ve Danışmanlar: Projeyi geliştiren ekibin deneyimi, geçmiş başarıları ve uzmanlık alanları hakkında bilgi edinmek, projenin başarı şansını değerlendirmenize yardımcı olur. Ayrıca projeye destek veren danışmanlar ve onların sektördeki itibarları da önemlidir.

2. Teknolojik Değerlendirme

• Kullanılan Teknoloji: Projenin arkasındaki teknolojiyi (örneğin, kullanılan blokzincir protokolü, ölçeklenebilirlik çözümleri vb.) anlamak, teknolojik olarak sağlam bir temele sahip olup olmadığını değerlendirmenizi sağlar.

• Geliştirici Aktivitesi: Projenin GitHub gibi platformlardaki geliştirme faaliyetlerini inceleyin. Düzenli olarak güncellenen ve aktif geliştirici topluluğuna sahip projeler, genellikle daha güvenilirdir.

• Güvenlik Denetimleri: Projenin kodları, akıllı sözleşmeleri ve platformu bağımsız güvenlik firmaları tarafından denetlenmiş mi? Denetim raporlarını inceleyin.

3. Pazar ve Rekabet Analizi

• Hedef Pazar: Projenin hedeflediği pazarın büyüklüğünü, rekabet ortamını ve pazar payını değerlendirmeniz gerekir. Ayrıca pazarın gelecekteki büyüme potansiyelini de göz önünde bulundurun.

• Rakipler: Benzer projeleri ve onların piyasa içindeki konumlarını analiz edin. Projenin rakiplerine kıyasla ne gibi avantajları ve farklılıkları var?

4. Tokenomik ve Finansal Değerlendirme

• Token Dağılımı: Projenin tokenomik yapısını anlamak, token’ların nasıl dağıtıldığını, toplam arzını, enflasyon oranını ve kilitlenmiş token sürelerini incelemek önemlidir.

• Likidite ve Piyasa Derinliği: Token’ın hangi borsalarda işlem gördüğünü ve likiditesini kontrol edin. Yüksek likidite, yatırımcılar için çıkış stratejilerini kolaylaştırır.

• Yatırımcı ve Ortaklıklar: Projeye yatırım yapan fonlar, yatırımcılar ve stratejik ortaklıklar hakkında bilgi sahibi olun. Güçlü ortaklıklar, projenin güvenilirliğini artırabilir.

5. Regülasyon ve Yasal Durum

• Yasal Uygunluk: Projenin faaliyet gösterdiği ülkelerdeki yasal düzenlemelere uyumlu olup olmadığını kontrol edin. Bazı ülkelerde kripto paralar ve Web 3.0 projeleri için özel düzenlemeler olabilir.

• Vergi Yükümlülükleri: Kripto paraların vergilendirilmesi ile ilgili olarak yatırım yapmayı düşündüğünüz ülkedeki kuralları öğrenin. Vergi düzenlemeleri, yatırımın getirisini etkileyebilir.

6. Topluluk ve Sosyal Medya Analizi

• Topluluk Etkileşimi: Projenin toplulukla olan etkileşimi, kullanıcı tabanının büyüklüğü ve topluluğun projeye olan bağlılığı, projenin sürdürülebilirliği açısından önemlidir. Reddit, Twitter, Telegram gibi platformlarda projenin takipçilerini ve onların geri bildirimlerini inceleyin.

• Medya Görünürlüğü: Projenin sektörde ve ana akım medyada ne kadar yer aldığına bakın. Güçlü medya görünürlüğü, projenin bilinirliğini artırabilir.

7. Risk Değerlendirmesi

• Proje Riskleri: Teknolojik riskler, piyasa riskleri, likidite riskleri ve düzenleyici riskler gibi faktörleri göz önünde bulundurun.

• Exit Strategy (Çıkış Stratejisi): Yatırımınızın ne zaman ve hangi koşullarda sonlandırılacağını önceden planlayın. Bu, risklerinizi yönetmenize yardımcı olur.

Sonuç

Kripto para ve Web 3.0 projelerine yatırım yapmadan önce derinlemesine araştırma yapmak, yalnızca potansiyel kazançlarınızı artırmakla kalmaz, aynı zamanda risklerinizi de minimize eder. Her yatırım fırsatı, kapsamlı bir şekilde analiz edilmeli ve dikkatlice değerlendirilmelidir.

Account Abstraction Nedir?

Account Abstraction, blockchain tabanlı hesapların ve işlemlerin daha esnek ve kullanıcı dostu bir şekilde yönetilmesini sağlama fikridir. Geleneksel olarak, blockchain sistemlerinde iki tür hesap bulunur: EOA (Externally Owned Account) yani kullanıcı tarafından kontrol edilen hesaplar ve Contract Account yani akıllı sözleşmeler tarafından kontrol edilen hesaplar. Bu iki hesap türü, farklı işlevlere sahip oldukları için farklı kurallara ve kısıtlamalara tabidir.

Account Abstraction, bu ayrımı ortadan kaldırarak, her iki hesap türünün işlevlerini birleştiren bir sistem sunar. Bu sistemde, kullanıcılar hesaplarını daha esnek bir şekilde yönetebilir ve çeşitli fonksiyonları tek bir hesap üzerinden gerçekleştirebilirler. Örneğin, bir kullanıcı, kendi hesabını bir akıllı sözleşme gibi yönetebilir ve belirli koşullar altında otomatik işlemler gerçekleştirebilir.

EIP-4337: Account Abstraction’ı Mümkün Kılan Bir Gelişme

Account Abstraction alanındaki en önemli gelişmelerden biri EIP-4337’dir. Vitalik Buterin ve diğerleri tarafından önerilen bu Ethereum Geliştirme Önerisi (EIP), Ethereum protokolünde değişiklik yapmadan Account Abstraction'ı mümkün kılan yeni bir standart getirir. EIP-4337, daha karmaşık hesap işlevlerine izin veren ek bir katman oluşturarak bu hedefi gerçekleştirir.

EIP-4337'nin Temel Özellikleri:

1. Kullanıcı İşlemleri: EIP-4337, "User Operations" (Kullanıcı İşlemleri) kavramını tanıtır. Bu işlemler, geleneksel blockchain işlemlerine benzer ancak daha esnektir. Kullanıcı işlemleri, doğrudan blockchain ile etkileşime girmek yerine, bu işlemleri toplayan ve işleyen bir "bundler" (toplayıcı) aracılığıyla gerçekleştirilir. Bu ayrım, kullanıcı deneyimini basitleştirir.

2. Özelleştirilebilir Cüzdan Mantığı: EIP-4337 ile kullanıcılar, cüzdanlarının mantığını özelleştirebilirler. Örneğin, otomatik ödemeler, sosyal kurtarma mekanizmaları veya çok faktörlü kimlik doğrulama gibi özellikleri doğrudan cüzdanlarına entegre edebilirler. Bu esneklik, kullanıcıların güvenlik ve kullanılabilirlik tercihlerini kişiselleştirmelerini sağlar.

3. Farklı Tokenlarla Gas Ücretlerini Ödeme: EIP-4337'nin önemli bir özelliği, gas ücretlerinin ETH dışındaki tokenlarla ödenebilmesine olanak tanımasıdır. Bu özellik, ETH sahibi olmayan ancak başka tokenlara sahip olan kullanıcıların Ethereum ağı ile etkileşimini kolaylaştırarak erişilebilirliği artırır.

4. Güvenlik Geliştirmeleri: EIP-4337, sosyal kurtarma gibi gelişmiş güvenlik özelliklerinin uygulanmasına olanak tanır. Örneğin, güvendiğiniz kişiler kaybolan bir hesabı kurtarmanıza yardımcı olabilir veya büyük, yetkisiz işlemleri engellemek için zaman bazlı para çekme limitleri uygulanabilir.

Web 3.0 Ekosisteminde Çözdüğü Sorunlar

1. Kullanıcı Deneyiminin İyileştirilmesi: Kullanıcıların blockchain hesaplarıyla nasıl etkileşimde bulunduğunu basitleştirerek, Account Abstraction ve EIP-4337, Web 3.0 uygulamalarını daha erişilebilir hale getirir. Kullanıcı işlemleri ve özelleştirilebilir cüzdan mantığı, daha akıcı ve sezgisel bir deneyim sunar.

2. Gelişmiş Güvenlik: Geleneksel blockchain hesapları, özel anahtarlarla korunur ve bu anahtarlar tek bir hata noktası olabilir. EIP-4337, daha gelişmiş güvenlik mekanizmalarının entegrasyonuna olanak tanır, bu da kalıcı hesap kaybı riskini azaltır ve genel güvenliği artırır.

3. Geliştirici Esnekliği: EIP-4337 ile geliştiriciler, daha karmaşık ve özelleştirilebilir cüzdan işlevsellikleri oluşturma esnekliğine sahip olur. Bu da yeni türde merkeziyetsiz uygulamalar (dApps) ve hizmetler için yeni olanaklar sunar ve Web 3.0 alanında yeniliği teşvik eder.

4. Gas Ücretlerinin Yönetimi: EIP-4337'nin kullanıcıların gas ücretlerini ETH dışındaki tokenlarla ödeme yeteneği, önemli bir iyileştirmedir. Bu özellik, kullanıcılar için sürtünmeyi azaltır ve Ethereum ağı ile daha sorunsuz bir etkileşim sağlar.

Sonuç

Account Abstraction, özellikle EIP-4337'nin getirdiği yeniliklerle, Web 3.0 ekosisteminde kullanıcı deneyimini iyileştiren, güvenliği artıran ve geliştiricilere esneklik sağlayan büyük bir adım olarak öne çıkmaktadır. Kullanıcıların blockchain teknolojisiyle daha sezgisel ve güvenli bir şekilde etkileşime girmesine olanak tanıyan EIP-4337, blockchain dünyası ile günlük kullanıcı ihtiyaçları arasındaki boşluğu kapatmaya yardımcı olur. Web 3.0 gelişmeye devam ederken, Account Abstraction ve EIP-4337 gibi yenilikler, blockchain teknolojisinin daha geniş kitleler tarafından benimsenmesinde kritik bir rol oynayacaktır. Bu bağlamda, EIP-4337 sadece bir iyileştirme değil, merkeziyetsiz internetin geleceğini şekillendirecek temel unsurlardan biri olacaktır.

What is Account Abstraction?

Account Abstraction is essentially the idea of managing blockchain-based accounts and transactions in a more flexible and user-friendly way. Traditionally, blockchain systems have two types of accounts: EOA (Externally Owned Account), which is controlled by users, and Contract Account, which is controlled by smart contracts. These two account types are subject to different rules and limitations due to their distinct functionalities.

Account Abstraction eliminates this distinction by providing a system that combines the functions of both account types. In this system, users can manage their accounts more flexibly and perform various functions through a single account. For instance, a user can manage their account like a smart contract, enabling automatic transactions under certain conditions.

EIP-4337: A Key Enabler for Account Abstraction

One of the most significant developments in the field of Account Abstraction is EIP-4337. Proposed by Vitalik Buterin and others, this Ethereum Improvement Proposal (EIP) introduces a new standard that facilitates Account Abstraction without requiring changes to the core Ethereum protocol. EIP-4337 achieves this by creating an additional layer on top of Ethereum that allows for more complex account functionalities.

Key Features of EIP-4337:

1. User Operations: EIP-4337 introduces the concept of "User Operations," which are similar to transactions but more flexible. Instead of directly interacting with the blockchain, user operations are sent to a "bundler" who collects and processes these operations. This decoupling of user interactions from direct blockchain transactions simplifies the user experience.

2. Customizable Wallet Logic: With EIP-4337, users can customize the logic of their wallets. For example, they can set up rules for automated payments, social recovery mechanisms, or multi-factor authentication directly within their wallet. This flexibility empowers users to tailor their security and usability preferences.

3. Paying Gas Fees with Different Tokens: A significant feature of EIP-4337 is the ability to pay gas fees with tokens other than ETH. This makes it easier for users who may not have ETH but hold other tokens to interact with the Ethereum network, further improving accessibility.

4. Security Enhancements: EIP-4337 allows for the implementation of more advanced security features, such as social recovery, where trusted contacts can help recover a lost account, or time-based withdrawal limits to prevent large, unauthorized transactions.

Problems Solved in the Web 3.0 Ecosystem

1. Improved User Experience: By simplifying how users interact with blockchain accounts, Account Abstraction and EIP-4337 make Web 3.0 applications more accessible. The introduction of user operations and customizable wallet logic allows for a smoother, more intuitive experience.

2. Enhanced Security: Traditional blockchain accounts are protected by private keys, which can be a single point of failure. EIP-4337 enables the integration of more advanced security mechanisms, reducing the risk of permanent account loss and enhancing overall security.

3. Developer Flexibility: Developers gain greater flexibility with EIP-4337 as they can create more sophisticated and customized wallet functionalities. This opens up new possibilities for decentralized applications (dApps) and services, leading to innovation in the Web 3.0 space.

4. Gas Fee Management: EIP-4337’s ability to allow users to pay gas fees with tokens other than ETH is a significant improvement. This feature helps reduce friction for users and enables a more seamless interaction with the Ethereum network.

Conclusion

Account Abstraction, particularly through the advancements brought by EIP-4337, represents a major leap forward in improving user experience, security, and developer flexibility in the Web 3.0 ecosystem. By enabling more intuitive and secure account management, EIP-4337 helps bridge the gap between the complex world of blockchain and the needs of everyday users. As Web 3.0 continues to evolve, innovations like Account Abstraction and EIP-4337 will play a crucial role in making blockchain technology more accessible and widely adopted. In this context, EIP-4337 is not just an enhancement but a foundational element that will help shape the future of the decentralized internet.

Şirketlerin(Daha doğrusu blockchain startupların ) 2017 yılında başlattığı ICO çılgınlığı aslında şirket hisselerinin tokenize edilmesinin en büyük örneğiydi. Fakat bu öyle bir hal aldı ki, 17-18 yaşındaki iki gencin kafa kafaya verip ön satıştan token listelediği ico örneklerine kadar vardı.

Daha sonra bu girişimlerden etkilenen ve hayli zarar eden kullanıcıların çoğalması ve ülkeler bazında regülasyon beklentisinin karşılanmaması ile “token=hisse” kavramı dolandırıcılıkla aynı seviyede anılmaya başlandı. Öyle ki 2019 sonrası ICO kavramı(merdiven altı girişimler hariç) neredeyse anılmamaya başlandı. Buna alternatif olarak daha güvenli isimlendirmeler ve yöntemler tercih edildi.

IDO – Initial Decentralized Offering 

ICO’ların bıraktığı yaraları sarmak için ön satış işlemlerini merkeziyetsiz ortamda sağlayacağını iddia eden platformlar çıkmaya başladı. Aslında ICO girişimleri de kontrat bazlı olduğu için merkeziyetsizdi ama farklı olan şey aradaki garantör. Bu garantörlerin isimleri değişse de işlevleri aynı idi. IDO center, Launchpad…

Kripto endüstrisinde bu isimlerle anılan platformların geleneksel yatırımcılık alanındaki karşılığı: Crowdfunding. Başka bir kafadan gelen ses ise şirketi halka arz için hazırlayıp sunan aracı şirketler olarak görebiliriz. Bu platformlar arz için başvuran girişimleri incelemeye alıyor, gerekli görüşmeleri ve puanlamaları yapıyor ve uygun olanları arz ediyordu. (1)

Yeterli miydi?

Tabi ki hayır. Arz edilen çoğu proje ya adil bir sirkülasyon yapısı kurmadığı için batıyor, elindeki tüm tokenleri satıyor(kripto dilinde; yatırımcıya mal boşaltma) ve ortadan kayboluyordu. Kaybolmayanlar da uzun süredir bitkisel hayattaki hastalar gibi twitter ve diğer mecralarda sadece topluluk temsilcileriyle bireysel yatırımcıları oyalıyor. Ta ki bir dahaki boğa dönemine kadar. Tabi hayatta kalabilirlerse. Buraya kadar Kripto odaklı yatırım yapan birkaç büyük şirket hariç kendi içinde birbirine mal satan toplulukların olduğu dar bir ekosistemden ileriye gidemedi. Çünkü kurumsal oyuncular yeterince dahil edilemedi. Yine de dünya çapında birçok büyük şirket bu konuda ticari ve teknolojik altyapı çalışmalarını sürdürüyordu.

Şeytanın bacağı kırıldı: DeFi, NFT ve Metaverse

2019 yılıyla beraber merkeziyetsiz finans(DeFi) yükselmeye başladı ve Merkezi borsaların tekeli bir nebze de olsa zayıflamaya başladı. Uniswap ve peşinden gelen alternatifleriyle beraber insanların KYC yapmadan token swap etmeleri daha da kolaylaştı. Tabi bu kolaylık yanında farklı zorlukları da getirdi; Rug-pull. Bu kavramı ortaya atan en büyük sebep, takımların proje adı altında token kontratları basıp, Defi ortamlarında likidite sağlayarak satmaya başlaması ve hedefledikleri rakama ulaşınca likiditeyi birden ortadan kaldırarak çıkış yapması. Başka bir satış ortamı olmadığı için de alıcıların aldıkları değersiz token yığınlarıyla baş başa kalmaları. Yine de bu durum büyük kurumların merkeziyetsiz finans ve teknolojisine olan yaklaşımlarını büyük oranda etkilemedi. 

NFT: Yeni Rüzgar.

Madem çoğaltılabilir tokenler finans alanında iyi yer ediniyor, o zaman benzersiz ürünler ve eserler neden bundan faydalanamasın? diye düşünülmüş olsa gerek, NFT ortaya çıkıverdi.

Nedir bu NFT? Çoğaltılamaz ve kontratlarla çalıştığı için kopyalanamaz tokenlardır (Non-Fungible Tokens). Bu kavram çok yeni olmasa da birkaç yüklü cüzdanın, sayılı NFT koleksiyonlarına yüksek miktarlarda ödeme yapmasıyla beraber dikkat çekmeye ve yükselmeye başladı. Opensea ve benzeri nft pazarlarının türemesiyle beraber Yüz milyarlarca dolarlık hacimler oluşmaya başladı. Neredeyse her gün bir nft projesi çıkıyor ve sosyal patlama yaratarak milyonlarca dolar topluyordu taliplerinden. Tabi yukarıdaki hikayeden de anlaşılacağı üzere bu pazar da bir yerden sonra popülaritesini kaybetti. Tabi işlev ve mantık olarak hala geçerliliğini koruyor ve korumaya da devam edecek hatta daha sağlam işlevi olan projeler ortaya çıkaracak diye düşünüyorum. Benim popülariteden kastım x10 hatta x1000 ve üzeri katlarda kâr getiren yatırımlar olmaktan çıkmaları. Tabi bunda 2021 Mayıs ayında başlayıp günümüze kadar devam eden Ayı döneminin de büyük payı var. Daha önce ölü yada bitkisel hayatta olan blockchain projelerinde de bahsettiğim gibi; onların da ölenleri ve bitkisel moda girenleri olacak.

Real estate ve benzeri alanlarda sayısız NFT çalışmaları var fakat sorun şu ki çoğunda arada bir garantöre güvenmek zorunda kalıyorsunuz. Daha doğrusu onlar öyle uygun görüyor. Çünkü devletlerin hukuki, mali ve teknolojik refleksleri bunu karşılayacak kıvama “henüz” gelmedi.

Facebook’a ihanet eden sevgili: Metaverse

Neredeyse 1 yıl boyunca kimsenin “Nedir yahu bu metaverse?” sorusunu sormadan yatırım yaptığı bir çılgın dönemi geride bıraktık. Hatta Metaverse tanımları yeni yeni yapılmaya başlarken bile birkaç eski kitap ve filmden atıfla ortaya çıkan “Metaverse uzmanları, eğitmenleri” doğdu. Aslında piyasa şartlarına göre haklılardı çünkü TV sektörünün de tepkilere verdiği cevap gibi “Halk bunu istiyor”du. Bu öyle güçlü bir rüzgar ki Şirketlere isim değiştirme ve bu uğurda Founder/CEO’ların VR sunumlar yapmasına kadar uzandı. Konuşulmayan tek ve yegane şey merkeziyetsizlikti. Sonra Metaverse’in kırarak girdiği sektör kapısından biri daha belirdi; “Web 3.0” denilen mucize. Merkeziyetsiz internet, üstelik anonim!

Şirketlerin neredeyse çoğu zaten yıllardır var olan VR ve Oyun modlarıyla sunumlar yaptılar. Decentraland, sandbox ve benzeri birkaç projeyi saymazsak Web3 tarafında pratik uygulama yapanlar pek olmadı. Olduğunu iddia edenlerin çoğu ise henüz bir web3 cüzdan bağlantısına sahip değiller. Tabi ki çalışmalar yapanlar ve hatta siz bunu okurken başarmış olanlar da vardır. Şimdi ise birçoğu bunu en azından yol haritasına ekledi. Protokoller bu minvalde geliştirilecek projeler için milyonlarca Dolarlık acceleration ve hibe bütçeleri ayırdılar. Ayrıca Geçtiğimiz ay okuduğumuz başka bir haber ise Meta ve Decentraland gibi platformlara giren kişi sayısı 40’ı geçmiyor. 

Şirketler bu çalışmalar için departmanlar kurdular, işbirliklerine gittiler. Üstelik azımsanacak isimler de değillerdi(Disney, L’oreal, Walmart, H&M vs.).

Bu arada kullanım alanları açısından hikayeyi değerlendirdiğim için “Neden Layer2, ZK rollup ve benzer kavramlara değinmediniz?” diye sorabilirsiniz. Teknolojilerini ve hayranlığımı belirteceğim ayrı bir makale yazacağım.

Şimdi sırada ne var?

Teknolojik açıdan mutlaka daha yeni protokoller ve yönetim biçimleri(DAO) ortaya çıkacak yada var olanlar kendilerini geliştireceklerdir diye düşünüyorum. Ticari kullanım açısından bu uzun olacağını tahmin ettiğim ayı döneminde kullanım alanları açısından neler gelişecek? Sesli düşünelim;

1- Storage hizmetleri

Google ve birkaç dev şirketin de blockchain projeleriyle işbirliği yaptığını gördüğümüze göre veri saklama açısından ilerleyen dönemlerde merkeziyetsiz veritabanları ve dosya saklama ortamları popülerleşebilir. Buna neredeyse 3 yıldır ortada olan ve çalışmalar yürüten Oracle klon projeleri de dahil edebiliriz.Yani token değeri bir kenara bırakılıp utility olarak değerlenecekler. Yukarıda değinmediğimiz konu olan L2, ZK rollup, Optimistic rollup gibi katman projeleri ölçeklenme, hız ve maliyeti sorununu çözecekler gibi geliyor. Tabi bunlardan bahsederken Hyper Ledger gibi blockchain aleminin Linux’u olacak bir protokolü anmadan geçmeyelim. 

2- Telif hizmetleri

2017 yılında Türkiye’nin ilk basılı siber güvenlik dergisi “Arka Kapı” için telif hakları üzerine geliştirilen blockchain projelerinden bahsetmiştim. Tıpkı makalenin başında bahsettiğim gibi çoğu ya öldü, yada zombi proje olarak yaşıyorlar. Fakat NFT’nin yarattığı fark ve devletlerin de bu yönde aksiyon almasıyla günümüzde daha kayda değer telif yöntemleri ortaya çıkabilir.

3- Noter

Bundan zaten yıllar önce yenilik olarak bahsedilmişti diyebilirsiniz. Görmediğimiz şey ise tam anlamıyla çalışan bir örneği… Maalesef pratikte hala karşılığı yok. Çünkü regülasyona tabi değil. Devletler arka çıkmadıkça çok kullanım alanı bulamayacağa benziyor. Olsaydı muhtemelen; Araç, Ev ve eser kavramlarında sahiplik değişimlerini daha kolay hale getirebilirdi. Diğer türlü şirketlerin garantörlüğünde süren projeler var tabi ki. Ama ademi merkeziyet değil, şirket merkeziyeti söz konusu oluyor.

4- Dijital hisse

Bu da aslında bir yenilik değil. ICO ve IDO kavramlarında bahsetmiştik. Sadece uygulamalarda yine insani güven faktörleri devreye girdiği için otonom bir yapıyla yürütülemiyor. Peki şirketler kendilerini nasıl tokenize etmeli?

Akıllı kontratları tam anlamıyla kullanarak. Diyelim ki şirket bir yatırım şirketi ve fon toplayarak başka projelere yatırım yapmak istiyor(Crowd Funding değil). Buna Super VC diyelim.

Super VC kendi hisselerinin %40’ını tokenize etmek istiyor. Öncelikle bunu kendi resmi tarafında garanti altına almalı. Burada devlet regülasyonları henüz buna müsait olmadığı için şirketin ve yönetimin yarattığı güven önemli. 

Bir NFT’yi adı üzerinde çoğaltamazsınız ama “Fractionalize” denilen yöntemle çoklu sahip ataması yapabilirsiniz. %40 Hisseye sahip olan nft için 1000 kişilik bir sahiplik belirtip, her sahipliğin bedelini ön satışta talep edebilirsiniz. Bu durumda şirketinizin %40’ını temsil eden bu NFT için 1000 kişilik bir ortak ordusu dahil etmiş olursunuz. Bu bölüşüm bir akıllı kontrat ile yapılır.

Peki karar zamanlarında ne olacak? 

Burada DAO dediğimiz mekanizma imdadımıza yetişir ve belirttiğiniz NFT’nin sahiplenilmesi şartıyla DAO oylamasına katılım talep edilir / katılım şansı tanınır. Tabi ki token dışında DAO için de bir akıllı kontrat hazırlamanız gerekir. Kısaca kontrat şuna bakar; Sende 0X132131 nolu kontrata ait nft sahipliği mevcut mu? True: Oy kullan, False: Oy kullanamazsınız.

Diğer türlüsü de yatırım için geçerli. Her sahiplik için belirlenen yatırım miktarı 1 birim diyelim. Bir hissedar marketplace(Opensea vb.) veya swap kontratı aracılığıyla diğer sahiplerden de sahipliklerini satın alıp Binde 150 sahiplik topladı. Bu durumda oylamadaki ağırlığı da geleneksel yönetim şekli gibi daha fazla olur. Geleneksel yöntemden farkı; anlık ve hızlı olur. 

Yatırım yapıldı ve yatırımlardan kâr toplandı. Sonra?

Yatırımlarınızı merkeziyetsiz projelere yaptıysanız zaten şirketin safe(bkz: Gnosis Safe) gibi multi-sig denilen çoklu imzalı cüzdanlarıyla yapmışsınızdır ve getiri de o cüzdanlara geliyordur. Bu durumda 3. bir kontrat gereksiniminiz olur. Bu da kâr dağıtımlarını düzenli ve otomatik olarak dağıtır. Daha doğrusu claim edilecek hakları belirler, yatırımcı dilerse claim eder.

Geleneksel proje yatırımları ise, hisse oranlarına göre kârlar dağıtılır ama nft ortaklarının kârları mecburen yine kontrata devredilip karşılığındaki stabil birim neyse onunla ödenir(USDT, USDC vs.). Burada faydalı olacağına inandığım bilgi: Bu yöntem sizi daha da merkezi yapar. Fakat maksat teknolojiyi kullanmak ise, gönderim ve claim maliyetlerinin daha düşük olduğu ağlara yönelin. Örneğin; Polygon, BNB CHain, Tron Chain, Xdai(Gnosis). Ethereum mainnet üzerinde yatırımcılarınızdan sitemler işitebilirsiniz.

Tabi bunlara başlamadan önce kurgulayıp hazırladığınız kontratları akıllı kontratları audit eden sağlam bir şirketten audit almanızda fayda var.

Peki bunu yapan şirketler yok mu? Neden bunun için kaynak ve zaman harcayalım?

Elbette var ama bu tip teknolojilerde aracı firmalar zararınızı karşılayacak teminatları vermiyorlarsa ileride kontrol edemeyeceğiniz riskler almış olursunuz. Zaten kontratı başkalarına yazdıracaksınız büyük ihtimalle. Bu konuda ülkemizde iyi isimler ve kurumlar mevcut. Fakat bu süreci komple bir şirkete devretmek pek akıllıca olmaz. Bu 2022 Ayı döneminde emanet edilen milyarlarca doların “kontrat açığı” yada “yanlış yatırım” yöntemiyle nasıl buharlaştığına şahit olduk. 

Cahilce ve sesli fikir yürütmeme şu satırlara kadar katlandığınız için teşekkür ederim.

İyi günler.

Fractional NFT’nin arkasındaki temel fikir, genellikle yüksek maliyetli ve nadir NFT eserlerine erişim sağlamaktır. Örneğin, bir sanat eseri için milyonlarca dolar değerinde bir NFT’nin fraksiyonel hisselerini satın alarak, birçok kişi bu eserin sahipliğine ortak olabilir.

Fractional NFT’nin temel avantajlarından ve özelliklerinden bazıları şunlardır:

1. Demokratik Erişim: Pahalı NFT eserlerine sahip olma maliyeti, birçok kişi için yüksek olabilir. Fractional NFT, bu eserlere sahip olma maliyetini bölerek daha fazla kişiye erişim sağlar.

2. Likidite: Normalde likidite problemi olan yüksek değerli NFT’ler, fraksiyonel hisseler halinde satıldığında, bu hisselerin daha hızlı bir şekilde alınıp satılmasına olanak tanır.

3. Topluluk Katılımı: Bir NFT’nin fraksiyonel sahipliği, sahip olan topluluğun bu NFT üzerinde kararlar almasına olanak tanır. Örneğin, bir sanat eserinin sergileneceği yer veya eserin gelecekte satılıp satılmayacağı gibi konularda topluluk oy kullanabilir.

4. Yatırım: Bireyler, değerli NFT’lerin fraksiyonel hisselerini potansiyel bir yatırım olarak görebilirler.

5. Akıllı Sözleşmeler: Fractional NFT’ler, blockchain üzerindeki akıllı sözleşmeler aracılığıyla yönetilir. Bu, tüm işlemlerin şeffaf, otomatik ve denetlenebilir olduğu anlamına gelir.

Fractional NFT’nin popülerliği arttıkça, bu alanda farklı platformlar ve çözümler ortaya çıkmaya başlamıştır. Ancak, bu yeni bir kavram olduğundan, bu tür yatırımlarda dikkatli olmalı ve potansiyel riskleri değerlendirmelisiniz.

Peki bu tür nft altındaki xxx sayıdaki itemler ne anlama geliyor? tek ve kesirli değil miydi?

Kesir miktarını nft altındaki item sayısıyla belirleniyor. ve oluşturulduğunda supply(arz) miktarını soruyor.

Fractional NFT’nin altındaki “itemler”, genellikle bir NFT’nin fraksiyonel hisselerine veya parçalarına işaret eder. Bir NFT’nin fraksiyonel sahipliğinin amacı, genellikle yüksek değerli bir NFT’ye erişimi demokratikleştirmek, yani daha fazla kişiye açmak için onun “parçalara bölünmesidir”. Bu “parçalar” veya “itemler”, aslında bu NFT’nin belli yüzdelik ya da fraksiyonel sahipliklerini temsil eder.

Örneğin, bir sanat eserinin NFT’si 1.000.000 token parçasına bölünmüşse ve bu tokenların her biri eserin %0,0001’ini temsil ediyorsa, bu token parçaları “itemler” veya fraksiyonel hisseler olarak kabul edilir.

Bu parçaların her biri, belirli bir değere sahiptir ve bu değer, asıl NFT’nin toplam değerine bağlıdır. Bu parçaların sahipleri, asıl NFT’nin belirli bir yüzdesine sahip oldukları için, eserin kullanımı, sergilenmesi veya gelecekteki satışı hakkında da söz sahibi olabilirler.

Bu parçaların (itemlerin) avantajları:

1. Daha Geniş Erişim: Daha fazla insanın yüksek değerli bir NFT’ye yatırım yapmasına olanak tanır.

2. Likidite: Fraksiyonel hisseler, genellikle asıl NFT’ye göre daha hızlı alınıp satılabilir.

3. Topluluk Katılımı: Fraksiyonel sahipliği olan herkes, NFT’nin nasıl kullanılacağı veya yönetileceği konusunda oy kullanabilir.

Bu “itemler” veya fraksiyonel hisseler genellikle akıllı sözleşmeler aracılığıyla yönetilir, bu da onların nasıl oluşturulduğunu, transfer edildiğini ve takas edildiğini belirler. Aynı zamanda bu akıllı sözleşmeler, hisse sahiplerinin NFT üzerindeki haklarını ve yeteneklerini tanımlar.